Deze review had ik al een tijdje in de pijplijn steken, maar door omstandigheden komt ie nu pas beschikbaar. Als je meer wil weten van wat waarschijnlijk het beste objectief is ooit door Pentax gemaakt en wat iedere rechtgeaarde Pentaxian in zijn tas moet hebben, lees dan verder na de klik...

Deze review is nummer één in een reeks waarin ik de beschikbare macro lenzen van Pentax wil bespreken. Hou een oogje in het zeil voor de volgende review (DA 35 macro Ltd en FA 100 macro.)

Op een zonnige lentedag was ik wat doelloos aan het rondwandelen in Antwerpen. Ik had nog maar enkele maanden daarvoor de Pentax *ist D gekocht en was nog op zoek om het bijhorend glaswerk uit te breiden. Daarom besloot ik even een kijkje te nemen naar de tweedehands vitirne van Grobet (een Antwerps monument van de fotografie.) Normaal valt daar bitter te weinig te beleven, maar wie schetst mijn verbazing toen ik zag dat er daar een 50mm macrolens lag van Pentax, de FA 50mm f/2,8.

Ik was er niet echt naar op zoek, maar gezien dat een echte macrolens nooit weg is, en omdat de prijs niet echt hoog uitviel, besloot ik binnen te stappen en mijn geld op de toonbank te leggen. In één moeite door kocht ik ook de F28 f/2,8 en FA 100-300 f/4,5-5,6, twee andere originele Pentaxlenzen die ook nog een eigenaar zochten. Later bleek dat ik aan een ziekte leed die bij Pentax eigenaars bekend staat als LBA. LBA, Lens Buying Addiction in het lang, betekent dat je een bijna ziekelijke aanleg hebt om mooi glas te kopen ook al heb je er eigenlijk niet onmiddelllijk een specifiek doel voor. Het doel wordt gemaakt door het kopen van de lens en de lens koop je omdat het een mooi lensje is (bij voorkeur reeds jaren uit productie en dus een beetje 'vintage'.) Als die lens ook nog eens straalt op een digitale spiegelreflexcamera en ook nog niet duur is, dan krijg je extra punten. Zo heb ik later voor een prikje een in uitstekende staat verkerende M 400 f/5,6 op de kop kunnen tikken (in originele koker) die ik ongeveer 3 (drie!) maal zal gebruikt hebben, maar dat is weer een ander verhaal.

Als een goede LBA'er lag de macrolens na aanschaf voor lange tijd stof te verzamelen in de schuif. Ik was namelijk van mening dat een 100mm lens meer geschikt was tijdens macro. Het is pas tot het uitje naar Sequoiahof, toen ik besloot de lens daar voor het eerst echt uit te testen, dat ik overtuigd werd van de waarde van een 50mm macro. Uiteindelijk werd het lange tijd (eigenlijk tot mijn overstap naar een ander merk) mijn meest gebruikte lens.

Enkele weken na aanschaf kwam ik Wim (Ishpuini) tegen. Ik doe hem het verhaal van de 50 macro en prompt vertelde hij mij dat hij die ook had zien staan maar iets te lang had staan twijfelen en toen hij terugkeerde de lens verkocht was. Wim heeft er eeuwig spijt van gehad, maar ik ben er hem heel dankbaar voor...

De Pentax SMC FA 50 f/2,8 macro en varianten.

Voor ik dieper inga op de lens an sich, eerst even de hiërcharchie van Pentax lenzen uitleggen. Pentax eigenaars hebben sinds de introductie van de Pentax K-bajonet lang moeten wachten tot er een 50mm macro beschikbaar was. Dat gebeurde pas in 1984 met de introductie van de A 50 f/2,8 macro, een lens die (zoals zo veel Pentax lenzen) heel vlug een uitstekende reputatie vestigde. De lens was compact (alleen de Zuiko 50 f/3,5 van Olympus was nog compacter, maar die was minder lichtsterk), licht en had slechts één nadeel, namelijk dat het slechts een maximum vergrotingsmaatstaf bood van 1:2. Daar het een A-lens was ondersteunde het automatische belichtingsprogramma's (P en Tv) maar natuurlijk geen autofocus.

Toen Pentax de autofocus arena instapte, was de 50mm macro de eerste die een update kreeg in de vorm van de F 50 f/2,8 macro. Om niet helemaal duidelijke redenen werd de optische constructie grondig onder handen genomen en ging van een 6 elementen in 4 groepen constructie naar een luxueuze 8 lenzen in 7 groepen. De lens was niet meer zo compact en woog bijna dubbel zo zwaar (net geen 400 gram puur glas en metaal!) maar de lens bood nu een maximale vergrotingsmaatstaf van 1:1 zonder hulpmiddelen. Hoewel de lens zich snel een puike reputatie opbouwde bij de Pentax gebruiker, was ook deze lens niet zonder zijn akefietjes. De grootste boosdoener was de scherpstelring die heel smal was en te soepel liep om manuele scherpstelling (toch een conditio sine qua non bij macrolenzen) een leuke ervaring te maken.

Out goes the F 50 macro, in comes the FA 50 macro, een lens die het grootste nadeel van de F 50 macro oploste door een grote rubberen scherpstelring te bieden, een langere scherpstelweg (270°!) en een speciaal blokkeermechanisme die wat frictie brengt bij het scherpstellen waardoor het manueel scherpstellen bijna net zo goed is als van de betere manuele A lenzen. De productie van de FA 50 macro werd in 2004 stopgezet omdat de electronica (en niet de lenzen zoals verkeerdelijk aangenomen) lood (van de solderingen) bevatte en dit dus niet meer voldeed aan de Europese regelgeving van RoHS (Restriction of Hazardous Substancies - een Europese richtlijn die het gebruik van gevaarlijke stoffen in de electronische industrie dient in te dijken.)

De FA 50 macro werd opgevolgd door de DFA 50 macro, in weze dezelfde lens die echter wat meer plastiek onderdelen gebruikt en dus iets compacter en lichter is. Behalve een nog grotere scherpstelring biedt de DFA ook nog 'full-time manual': je kan manueel scherpstellen in autufocus modus, zonder de noodzakelijke knop te gebruiken. De bouwkwaliteit is goed, maar we vermoeden dat als het erop aankomt de FA en F varianten net een stootje meer zullen aankunnen. Alles wat ik dus hierna schrijf over de FA 50 macro geldt dus ook voor de F 50 macro en de DFA 50 macro (behalve de hierboven benoemde verschillen.) De dingen die echt verschillen worden aangehaald.

Wil je nog meer weten over deze lenzen en Pentax materiaal in het algemeen, dan is dit een goede pagina om mee te beginnen: http://kmp.bdimitrov.de/index.html

Constructie en bediening.

Het eerste wat opvalt als je de FA 50 macro vastneemt is dat hij massief voelt. Het is een (relatief) compacte lens die best wat gewicht in de schaal legt. Zoals ik hierboven al aanhaalde heeft Pentax bij de ontwikkeling van de lens niet bespaard op de optische constructie, maar ook niet op de mechanische. De behuizing is volledig van metaal en alles is afgemaakt in 'edele' materialen. Nergens zit speling, en de lens is gebouwd als een tank. De lens is niet klein (voor een 50mm) maar laat zich makkelijk bedienen en zit eigenlijk nooit in de weg. Zelfs in combinatie met zo'n kleine camera als de *ist D is de balans bijna perfect te noemen. Ik heb de DFA 50 macro nooit geprobeerd, maar omdat die toch gemakkelijk een 100 gram lichter is als zijn voorgangers de FA en de F denk ik dat de bediening beter zal zijn bij deze laatsten. De F 50 macro heb ik wel geprobeerd en de bediening ligt daar zeker in het voordeel van de FA variant. Omdat tijdens macrofotografie men bijna altijd beperkt zit met de scherptediepte en omdat dan de ervaring rond manuele scherpstelling heel belangrijk is, spreekt het feit dat de F zo'n kleine scherpstelring en een korte instelslag heeft niet in zijn voordeel.

Toch heeft ook de FA een (weliswaar klein) nadeel: de scherpstelling gaat meteen van oneindig tot de kortste scherpstelafstand (19,5 cm tot het filmvlak.)  Er is geen mechanisme voorzien dat de scherpstelafstand inperkt, wat er soms toe leidt dat tijdens het hunten van de autofocus hij heel lang 'onderweg' is. Dit geldt echter voor de andere autofocus versie's ook. De autofocus is overigens vrij snel op de *ist D (en ik heb het niet geprobeerd maar waarschijnlijk nog een stuk sneller op de K20D en de K-7) maar wel heel luidruchtig. In tegenstelling tot de DFA versie is er geen 'full time manual', wat ik soms toch wel miste (direct overschakelen naar manuele scherpstelling zonder een knopje om te schakelen kan een voordeel zijn bij macrofotografie.)

Optische prestatie's.

Wat kan ik zeggen. Als je je als Pentax gebruiker wil beperken tot slechts één lens, dan wel deze (of natuurlijk de F- of DFA-versie.) De scherpte is fabelachtig, vertekening en vignettering is er niet en ook chromatische abberatie is in geen velden te bekennen (Pentax heeft het nooit geadverteerd, maar vermoedelijk maakt de optische constructie gebruik van speciale 'low dispersion' lenzen. In elk geval, en ik wik mijn woorden, dit moet één van de lenzen zijn met de beste optische prestatie die Pentax ooit heeft geproduceerd. Hij is zeker de scherpste van alle lenzen die ik ooit van Pentax heb gehad en dat zijn er wel wat. Ik heb het geluk om te kunnen vergelijken met twee lenzen met (ongeveer) gelijkaardige specificatie's  van andere fabrikanten, namelijk de Nikkor AF-D 60mm f/2,8 van Nikon en de Zuiko D 50mm f/2 van Olympus die ik ook voor een uitgebreide periode heb kunnen proberen.

• Met de Nikkor is geen vergelijk mogelijk: alles valt in het nadeel van de Nikon lens uit. De 60mm is niet zo scherp (vooral bij f/2,8, daarna is het verschil geringer), heeft bij volle opening best wat last van vignettering en vertoont heel veel chromatische abberatie. Zoals de Pentax vertoont de Nikkor geen vertekening van betekenis. Met andere woorden: hoewel de Nikkor een lens is met een stevige reputatie kan hij echt niet uit de schaduw komen van deze Pentax. De Nikkor is trouwens onlangs vervangen door de 60mm AF-s versie, die beter zou zijn, al heb ik deze nooit gebruikt...

• De Zuiko is een ander verhaal. Beide geven elkaar niet veel toe. Vermoedelijk (ik heb ze niet om ze zij aan zij te testen) heeft de Zuiko net iets meer last van vignettering bij volle opening en dat zal het zowat zijn. Net als de Pentax heeft de Olympus geen last van vertekening of chromatische abberatie's. Scherpte van beide lenzen is zeer vergelijkbaar (lees: retescherp!)
  
• Wat bij beide lenzen ook meer dan ok is, is de zachtheid van de onscherpe delen (de zogenaamde bokeh): boterzacht, wat ze ook tot ideale portretlenzen maakt.
  
• Met andere woorden: de Zuiko is 1 stopje lichtsterker, maar is ook duurder en laat slechts een maximale vergrotingsmaatstaf van 1:2 toe. Bon, samengevat: Olympus gebruikers moeten niet twijfelen en kopen de Zuiko, terwijl de Pentax gebruikers hollen naar de winkel voor de DFA 50mm (of op zoek gaan naar een tweedehandse FA 50mm macro.) Misschien is het net een brug te ver om te zeggen dat dit de beste (scherpste) lenzen zijn die men kan krijgen, maar het zijn beslist de beste, betaalbare lenzen die men kan krijgen voor eender welk systeem.
  

De Olympus en de Pentax 50mm macro zijn in elk geval de scherpste lenzen die ik ooit heb gebruikt.

Volgende foto is ondertussen legendarisch geworden. Hij is gemaakt nadat een vriend die op bezoek kwam een vlieg had doodgeslagen en ik besloot het kreperende beestje te fotograferen. De foto is gemaakt met een balg en de FA 50 macro gediafragmeerd tot f/16 of f/22 (dat herinner ik me niet meer.) Dit zijn niet de meest ideale omstandigheden om deze lens te gebruiken, maar toch is de scherpte gewoonweg fenomenaal.

Nog eentje om het af te leren: gemaakt met de FA 50 bij f/8 uit de vrije hand.

Filosofie rond een 50mm als macro objectief.

Als je informatie zoekt over macro objectieven dan zal zowat iedereen je een 90/100mm objectief aanraden boven een 50/55mm objectief. De reden is heel simpel: bij eenzelfde vergrotingsmaatstaf zal bij een iets langer objectief meer afstand zijn tussen het onderwerp en de lens, wat maakt dat je het onderwerp niet afschrikt en wat meer bewegingsvrijheid zal hebben.

Ik ben echter een andere mening toegedaan: bij 1:1 vergrotingsmaatstaf is de kortste scherpstelafstand bij een 50mm doorgaans ongeveer 20cm. Bij een 100mm doorgaans 30cm. Je krijgt 10cm meer, maar bedenk dat deze afstand altijd gerekend wordt tussen film/sensor en onderwerp. Welnu, een 50mm macro objectief is doorgaans compacter van bouw wat maakt dat de eigenlijke winst eigenlijk maar een paar cm is.

Mijn redenering is als volgt: als je met een 100mm macro objectief insecten kunt fotograferen, dan kan dat ook met een 50mm als je maar voorzichtig genoeg bent bij het benaderen van schuwe objecten. Daarenboven heeft een 50mm macro objectief enkele voordelen die niet te versmaden zijn: een 50mm macro is gemakkelijk te maken, ergo biedt bijna altijd een betere optische kwaliteit dan de 100mm van hetzelfde merk. Zoals gezegd is ie ook nog compacter en dus gemakkelijker meegenomen en de korte(re) afstand maakt dat je net iets mobieler bent in het maken van de compositie (een kleine verandering van de hoek waarin je fotografeert zorgt meteen voor een dramatische verandering van de compositie.)

Wat je ook verkies, zeker is dat als beginneling het veel gemakkelijker zal zijn om met een 50mm macro objectief meteen puike resultaten te halen, daar waar een 100mm een zekere inwerkperiode zal vragen. Daarom raad ik iedereen aan die begint met macrofotografie te beginnen met een goede 50mm, en laten we wel wezen, de Pentax hoort hier zeker thuis!

Conclusie.

Als je nog niet zo ver was, dan zal ik het hier uitspellen: iedere Pentax gebruiker hoort de FA (of DFA) 50mm macro in huis te hebben. Het is een heel veelzijdig objectief die een fantastische (misschien iets minder fantastisch voor de DFA versie) mechanische afwerking koppelt aan een verbluffende optische kwaliteit. Echte nadelen zitten er niet aan deze lens en zelfs de prijs is heel betaalbaar. Als men wil spreken over een instant klassieker, dan deze van Pentax!

Makes us happy:

• - Scherp, scherp, scherp!
• - Heel goede (DFA - F) tot uitstekende afwerking (FA)
• - Niet duur (voor een objectief van deze klasse)

Makes the blues:

• - We zijn nog steeds aan het zoeken...